Właściciele nieruchomości, na których znajdują się słupy energetyczne, linie wysokiego napięcia, gazociągi czy wodociągi, od lat zmagają się z problemem ograniczenia prawa własności. Przez wiele lat przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na zasiedzenie służebności, aby uniknąć wypłaty wynagrodzenia lub odszkodowania. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) może jednak znacząco zmienić sytuację wielu właścicieli nieruchomości i otworzyć drogę do dochodzenia roszczeń.
Wyrok TK z 2025 r. – co się zmieniło?
Do 3 sierpnia 2008 r., czyli do momentu wprowadzenia do Kodeksu cywilnego przepisów o służebności przesyłu, sądy dopuszczały możliwość nabywania przez przedsiębiorstwa przesyłowe tzw. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w drodze zasiedzenia.
Trybunał Konstytucyjny uznał jednak, że taka praktyka narusza konstytucyjną ochronę prawa własności. W praktyce oznacza to zakwestionowanie utrwalonej linii orzeczniczej, która przez lata pozwalała przedsiębiorstwom energetycznym, gazowym czy wodociągowym powoływać się na zasiedzenie w odniesieniu do okresu sprzed wprowadzenia przepisów o służebności przesyłu.
Czy właściciele działek mogą dochodzić odszkodowania?
Wyrok TK nie oznacza automatycznej wypłaty odszkodowań, ale może stanowić bardzo istotny argument w indywidualnych postępowaniach.
W zależności od okoliczności konkretnej sprawy właściciel nieruchomości może rozważyć dochodzenie m.in.:
- wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu,
- odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości,
- roszczeń związanych z obniżeniem wartości nieruchomości.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentów, historii nieruchomości oraz sposobu posadowienia urządzeń przesyłowych.
Kogo może dotyczyć wyrok?
Znaczenie wyroku może dotyczyć właścicieli nieruchomości, na których znajdują się:
- słupy energetyczne,
- linie elektroenergetyczne,
- stacje transformatorowe,
- gazociągi,
- wodociągi,
- kanalizacja przesyłowa,
- ciepłociągi.
Szczególnie istotne mogą być sprawy dotyczące infrastruktury wybudowanej jeszcze w okresie PRL lub wiele lat przed 2008 r., kiedy właściciele nieruchomości nie zawierali z przedsiębiorstwami żadnych umów.
Co warto zrobić po wyroku TK?
Jeżeli na Twojej nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe, warto w pierwszej kolejności ustalić:
- czy przedsiębiorstwo posiada tytuł prawny do korzystania z gruntu,
- czy została ustanowiona służebność przesyłu,
- czy wpis dotyczący służebności znajduje się w księdze wieczystej,
- kiedy urządzenia zostały wybudowane,
- czy wcześniej zapadły orzeczenia dotyczące nieruchomości.
Dopiero analiza tych dokumentów pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia wynagrodzenia lub odszkodowania.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy kancelarii?
Sprawy dotyczące zasiedzenia służebności przesyłu, odszkodowania za słupy energetyczne czy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości należą do najbardziej skomplikowanych postępowań z zakresu prawa rzeczowego i cywilnego. Wymagają znajomości aktualnego orzecznictwa, analizy dokumentacji geodezyjnej oraz oceny wpływu najnowszych wyroków na konkretną sytuację właściciela.
Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek działań warto skonsultować swoją sprawę ze specjalistami. Kancelaria Radcy Prawnego Ruskowiak oraz współpracujące z nią podmioty oferują analizę stanu prawnego nieruchomości oraz pomoc w dochodzeniu roszczeń wobec przedsiębiorstw przesyłowych.
Podsumowanie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) jest jednym z najważniejszych orzeczeń ostatnich lat dotyczących służebności przesyłu. Choć nie powoduje automatycznego przyznania odszkodowań, znacząco wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości i może otworzyć drogę do skuteczniejszego dochodzenia wynagrodzenia lub odszkodowania za korzystanie z prywatnych gruntów przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Z uwagi na złożoność tych spraw, każda sytuacja powinna zostać oceniona indywidualnie z uwzględnieniem aktualnych przepisów oraz najnowszego orzecznictwa.